[76] Δύο μεσαιωνικά οικόσημα από την εκκλησία της Αγίας Μαρίνας Τερσεφάνου

Η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας είναι κτίσμα των αρχών του 16ου  αιώνα. Πρόκειται για μονόκλιτο καμαροσκέπαστο ναό με τρίπλευρη την κόγχη του ιερού. Στη νότια πλευρά της ημικυκλικής καμάρας, πάνω από την είσοδο, διασώζονται σπαράγματα τοιχογραφίας με θέμα τα εισόδια της Θεοτόκου. Ο ναός έχει δύο επεκτάσεις στη δυτική πλευρά του. Η πρώτη επέκταση πρέπει να έγινε το 17ο ή στις αρχές του 18ου αιώνα, ενώ η δεύτερη, όπως μαρτυρεί εντοιχισμένη πλάκα πάνω από τη νότια είσοδό του, έγινε το 1866. Το κωδωνοστάσιο, που βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά, πρέπει να χτίστηκε περί τα μέσα του 19ου αιώνα, μετά την υπογραφή της συνθήκης του Χάτι Χουμαγιούν [1856-Ηatt-i Ηumayun], μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Ρωσίας, μετά τη λήξη του Κριμαϊκού πολέμου [1853-1856]. Με το διάταγμα αυτό οι Οθωμανοί εξαναγκάστηκαν να παραχωρήσουν κάποια θρησκευτικά δικαιώματα στους υπόδουλους Ορθόδοξους Χριστιανούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ένα από τα δικαιώματα που παραχωρήθηκαν, ήταν η ανοικοδόμηση των καμπαναριών στους Ορθόδοξους ναούς.

Στην εκκλησία της Αγίας Μαρίνας σώζονται δύο πολύ σημαντικά μεσαιωνικά κατάλοιπα, μία μαρμάρινη πλάκα με θυρεό και ένα οικόσημο, που έχουν και τα δύο σχέση, με την ξακουστή ελληνορθόξη οικογένεια των Ποδοκάταρο. Πολλά μέλη της οικογένειας αυτής ασπάστηκαν τον καθολικισμό και αναδείχθηκαν σε σημαντικές θέσεις στη φεουδαρχική κοινωνία και στη Λατινική εκκλησία την περίοδο της Ενετοκρατίας, όπως ο Λίβιος Ποδοκάταρο, που αναδείχθηκε καθολικός Αρχιεπίσκοπος Λευκωσίας [1524-1552], καθώς και ο αδελφός του, Καίσαρας Ποδοκάταρο, που τον διαδέχθηκε στο αρχιεπισκοπικό αξίωμα.

Μέλη της οικογένειας έχουν ιστορική σχέση με τη Λάρνακα, αφού κατείχαν σημαντικά φέουδα στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή της [Κίτι, Τερσεφάνου, Μενεού, Περβόλια, Άρπερα]. Εκτός από τον Πέτρο, φεουδάρχη της Τερσεφάνου που έζησε την εποχή του βασιλιά Ιάκωβου Β΄του Νόθου [Φραγκοκρατία-μέσα του 15ου αιώνα], δύο άλλοι Ποδοκάταρο, ο Ηρακλής και ο γιος του Έκτορας, κατείχαν τον επόμενο αιώνα, έως το 1570, μεγάλες εκτάσεις στις περιοχές του Κιτίου και του Μενεού.

Μαρμάρινη επιτύμβια πλάκα με το όνομα του Πέτρου Ποδοκάταρο. Στο κέντρο της πλάκας, το οικόσημο της οικογένειας Ποδοκάταρο

Σε επιγραφή στη βάση μαρμάρινης πλάκας που βρίσκεται εντός της εκκλησίας της Αγίας Μαρίνας διαβάζουμε το όνομα του Pietri Podocathori. Σύμφωνα με την επιγραφή, ο εν λόγω ευγενής είχε τον παράξενο και άγνωστο τίτλο, του «Auditor of Jerusalem». Η επιγραφή μας πληροφορεί ακόμα, πως ο Πέτρος είχε κτίσει κάποια εκκλησία στην περιοχή. Στην κορυφή του οικόσημου υπάρχει μια άλλη επιγραφή στα λατινικά [OSA TERFEETETES CON]. Από αυτή μπορούμε να υποθέσουμε [στα λατινικά η λέξη OS(S)A, σημαίνει, οστά], ότι η μαρμάρινη πλάκα με το οικόσημο στο κέντρο της, ίσως να ήταν επιτύμβια πλάκα στο τάφο του Πέτρου Ποδοκάταρο. Παραμένει το ερώτημα, εάν ο Πέτρος Ποδοκάταρο ετάφη εντός της εκκλησίας της Αγίας Μαρίνας.

Η εικονογραφία του οικοσήμου περιλαμβάνει σταυρό με δύο οριζόντιες κεραίες και λεοντοκεφαλή που βλέπει αριστερά προς την πλευρά του σταυρού. Δύο άγγελοι πλαισιώνουν το θυρεό, ενώ μικρότερος σταυρός στολίζει την κεφαλή του οικοσήμου. Την όλη σύνθεση διανθίζει δεξιά και αριστερά, στη βάση του θυρεού, φυτικός διάκοσμος.

Υπάρχουν δύο μέλη της οικογένειας Ποδοκάταρο με το όνομα Πέτρος. Ο ένας, έζησε το 15ο αιώνα και, σύμφωνα με το χρονογράφο Γεώργιο Βουστρώνιο, έλαβε ενεργό μέρος στη διαμάχη του 1458-60 μεταξύ της νόμιμης βασίλισσας Καρλόττας και του ετεροθαλούς αδελφού της, Ιακώβου Β΄, τασσόμενος με το μέρος της Καρλόττας. O Πέτρος στάλθηκε από την Καρλόττα ως απεσταλμένος της, στο Σουλτάνο του Καΐρου, για να ζητήσει τη βοήθειά του. Επειδή όμως ο Σουλτάνος είχε ήδη αποφασίσει να βοηθήσει τον Ιάκωβο Β΄, συνέλαβε τον Πέτρο και τον παρέδωσε σ’ αυτόν. Μετά την επικράτηση του Ιακώβου Β’, ο Πέτρος δεν εκδιώχθηκε αλλά αντίθετα απέκτησε την εύνοια του βασιλιά, ο οποίος το 1464-1468 του παραχώρησε τα φέουδα της Πάνω Τερσεφάνου [Chirsefano Apano], των Κάτω Κεδάρων, του Φάραγγα, και του Αγίου Θεράποντα, καθώς και την Αλυκή της Λεμεσού.

Λεπτομέρεια από το οικόσημο στην κόγχη του ιερού. Διακρίνονται η λεοντοκεφαλή, ο σταυρός, το στεφάνι με τα κορδόνια και οι επιγραφές

Ο άλλος Πέτρος έζησε έναν αιώνα περίπου μετά, επί Ενετοκρατίας. Ήταν Κύπριος παπικός κληρικός από τη Λευκωσία, ανεψιός του Καίσαρα Ποδοκάταρο, Λατίνου Αρχιεπισκόπου Κύπρου. Το 1551 διορίστηκε ηγούμενος στο μοναστήρι του Σταυροβουνίου, όπου παρέμεινε μέχρι το 1563.

Το δεύτερο οικόσημο της οικογένειας Ποδοκάταρο, στο υπέρθυρο της κόγχης του ιερού.

Ένα δεύτερο οικόσημο, επίσης της οικογένειας των Ποδοκάταρο, βρίσκεται εντοιχισμένο στο υπέρθυρο της κόγχης του ιερού. Παρουσιάζει αρκετές φθορές, διακρίνονται όμως τα κύρια χαρακτηριστικά του, όπως η λεοντοκεφαλή που βλέπει αριστερά, το στεφάνι που περιβάλλει το θυρεό, τα κορδόνια του στεφανιού που είναι απλωμένα συμμετρικά εκατέρωθεν του θυρεού και τα αρχικά D M αριστερά και Α Dr δεξιά. Παρόμοιο οικόσημο υπάρχει στο μεσαιωνικό κάστρο της Λεμεσού.

Πήγες: 1. Μarkou George, Heraldry in Cyprus, σ.93, Nicosia 2003. 2. Η Ιερά Μονή Σταυροβουνίου, Ιστορία-Αρχιτεκτονική-Κειμήλια, σ.100, Έκδοση πρώτη, Λευκωσία 1998. 3. Σωκράτης Τ. Αντωνιάδης, από το ανέκδοτο βιβλίο, Μεσαιωνικά κατάλοιπα στην Επαρχία Λάρνακας, κεφ. Τερσεφάνου. 4. Άντρος Παυλίδης, Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια [Μ.Κ.Ε.], τόμ., 11, σσ.356-357, έκδοση Φιλόκυπρος, Λευκωσία 1989.

Advertisements
This entry was posted in Εκκλησίες της Επαρχίας [εικόνες-τοιχογραφίες], Οικόσημα. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s