[78] Το κειμήλιο του Τιμίου Σταυρού στην ομώνυμη εκκλησία των Πάνω Λευκάρων

Ο Σταυρός των Λευκάρων του 14ου αιώνα

Η κύρια εκκλησία των Π. Λευκάρων του Τιμίου Σταυρού αποτελεί μνημείο του 14ου αιώνα. Από ημερομηνία που βρέθηκε στις τοιχογραφίες πίσω από το τέμπλο, συνάγεται ότι το ανατολικό τμήμα της εκκλησίας κτίστηκε το 1341. Στον ναό που είναι του τύπου του εγγεγραμμένου σταυροειδούς με τρούλο, σώζονται τμήματα της αρχικής εκκλησίας ενσωματωμένα στον σημερινό ναό, ο οποίος ανακαινίστηκε το 1740 και επεκτάθηκε  κατά το δυτικό μέρος του το 1867.  

Ο Επίσκοπος Λευκάρων Ολβιανός ιστάμενος, δεξιά η επιγραφή που αναφέρει το όνομά του, άνω ο Ενταφιασμός

Στην εκκλησία, σύμφωνα με την παράδοση, στο κέντρο ενός μεταγενέστερου σταυρού φυλάσσεται κομμάτι Τίμιου Ξύλου. Ο Σταυρός καλύπτεται από αργυροεπίχρυση επένδυση, σπάνιο έργο μικροτεχνίας της πρώτης εικοσαετίας του 14ου αιώνα, με παραστάσεις από τα πάθη του Χριστού, την Προδοσία, τον Ελκόμενο Χριστό, τη Σταύρωση και τον Ενταφιασμός. Στα άκρα της οριζόντιας κεραίας, παρίστανται ο Άγιος Κωνσταντίνος και η Αγία Ελένη, ενώ στο πόδι της κάθετης κεραίας, παρίσταται ιστάμενος ο Επίσκοπος Λευκάρων Ολβιανός πλάι σε ευανάγνωστη επιγραφή που διαβάζεται ως εξής: Ω ΣΤΑΒΡΕ ΜΟΥ ΣΩΣΟΝ ΜΕ ΑΜΑΡΤΩΛΟΝ ΠΟΙΜΕΝΑ /ΤΟΝ ΤΛΗΠΑΘΗΝ ΟΛΒΙΑΝΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΛΕΥΚΑΡΩΝ. Ο Ολβιανός, το όνομα του οποίου αναφέρει η επιγραφή, ήταν Επίσκοπος Λευκάρων από τις αρχές του 14ου αιώνα (1307). Πριν εκλεγεί Επίσκοπος είχε διατελέσει ηγούμενος του μοναστηριού του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στα Κάτω Λεύκαρα. Όπως φαίνεται, ο Ολβιανός με δικές του δαπάνες φρόντισε να κατασκευασθεί ο Σταυρός και να χαραχθεί η πιο πάνω επιγραφή, ως ευχαριστία, για την απελευθέρωσή του, μετά τη φυλάκιση που υπέστη από τον Λεγάτο του Πάπα, Πέτρο, διότι παράκουσε τις διαταγές του και χειροτόνησε Ορθόδοξους ιερείς. Στη διασταύρωση των κεραιών του Σταυρού βρίσκεται ενσωματωμένη επιχρυσωμένη ασημένια πλάκα με παράσταση της Σταύρωσης που χρονολογείται το 1933, όπως αναφέρει σχετική επιγραφή.

Η Προδοσία

Πρέπει να αναφέρουμε πως τα έργα μικροτεχνίας της εποχής της φραγκοκρατίας είναι ελάχιστα, με σημαντικότερο και αρχαιότερο αυτό της εκκλησίας των Λευκάρων. Τα άλλα έργα είναι τα εξής: 1. Ασημένιο Άγιο Ποτήριο του 1460, στην εκκλησία του Σωτήρα στη Λάρνακα. 2. Ασημένιο επίχρυσο Άγιο Ποτήριο με λαβές σε σχήμα δράκοντα του 1501, στο ναό του Αγίου Σάββα στη Λευκωσία. 3. Ξυλόγλυπτος Σταυρός του 1545, στη Μονή Κύκκου. 4. Ξυλόγλυπτος Σταυρός του 1566, στη Μονή Σταυροβουνίου. Και οι δύο ξυλόγλυπτοι Σταυροί είναι έργα του ξυλογλύπτη Γεώργιου Λάσκαρη [βλ. θέμα:3-κατηγ:Μοναστήρια]. 5. Αργυροεπίχρυση ταινία με προτομές εννέα Αποστόλων και τριών Ιεραρχών, γύρω στο 1500, προσαρμοσμένη στο κάτω μέρος αργυροεπίχρυσης επένδυσης της Παναγίας Κυκκώτισσας, του 1576, στη Μονή Παναγίας του Κύκκου.

Ο Ελκόμενος

Από διάφορες πηγές και εκκλησιαστικούς κώδικες γνωρίζουμε τα ονόματα κάποιων Επισκόπων Αμαθούντος, Νεμεσού και Κουρίου, κοινώς Λευκάρων, κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Την περίοδο αυτή, οι ορθόδοξες επισκοπές από 14 που ήταν τη βυζαντινή εποχή, περιορίστηκαν στις τέσσερις, όσες και οι Λατινικές που έδρευαν στη Λευκωσία, την Πάφο, την Αμμόχωστο και τη Λεμεσό, εκτοπίζοντας τις Ορθόδοξες έδρες στην ύπαιθρο [Λευκωσίας στη Σολιά, Αμμοχώστου στην Καρπασία, Πάφου στην Αρσινόη και Λεμεσού στα Λεύκαρα]. Ο Επίσκοπος Λευκάρων καθοδηγούσε πνευματικά τους Ορθόδοξους κατοίκους της Αμαθούντας, της Λεμεσού και του Κουρίου. Η Επισκοπή Κιτίου είχε ενσωματωθεί στη Λατινική Αρχιεπισκοπή Λευκωσίας.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος

Πηγές: 1. Αθανάσιος Παπαγεωργίου, Περιοδ. Λεύκαρα, τεύχος αρ.80. 2. Νικόλαος Γκιολές, Η Χριστιανική Τέχνη στη Κύπρο, σσ.246-247, Μουσείον Ιεράς Μονής Κύκκου, Λευκωσία 2003. [παραπομπή για τα έργα μικροτεχνίας που αναφέρονται στο κείμενο]. 3. Θεόδωρος Παπαδόπουλος, Μεσαιωνικόν Βασίλειον-Ενετοκρατία, Μέρος Β΄, Τόμ., Ε΄, Πίνακες, Ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, Λευκωσία 1996. 4. Άντρος Παυλίδης, Μεγάλη Κυπριακή Εγκυλκοπαίδεια [Μ.Κ.Ε.], τόμ., 9, σσ.39-46. Φιλόκυπρος, Λευκωσία 1988.

Advertisements
This entry was posted in Εκκλησίες της Επαρχίας [εικόνες-τοιχογραφίες]. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s