[95] Η εικόνα της Παναγίας Τητηότισσας της Καλαβασού

Ο κύριος ναός της Καλαβασού είναι κτίσμα του 1892, πάνω στα θεμέλια παλιάς εκκλησίας του 16ου αιώνα. Στην εκκλησία αυτή που είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου, βρίσκεται μία αμφίπλευρη σημαντική εικόνα, του δεύτερου μισού του 16ου αιώνα. Στην πρόσθια πλευρά εικονίζει η Παναγία η ΤΗΤΗΟΤΙΣΑ, ενώ στην πίσω πλεύρα η Σταύρωση.

Η Παναγία Τητηότισα. Στο κέντρο ένθετη, η μικρή παλαιότερη εικόνα του 1561, χάρις στην οποία ζωγραφίστηκε αργότερα η Τητηότισα

Η πρόσθια πλευρά της εικόνας με την Παναγία είναι πιο καλοδουλεμένη από την πίσω πλευρά που εικονίζεται η Σταύρωση. Η επιγραφή ΤΗΤΗΟΤΙΣΣΑ που συνοδεύει την Παναγία, είναι ανορθόγραφη, προέρχεται δε από την αρχαία ονομασία του Βασιλοπόταμου, που ονομαζόταν Τέτιος ποταμός. Στο κέντρο της πρόσθιας πλευράς, υπάρχει ένθετη παλαιότερη εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας [1561], στην οποία διακρίνονται αμυδρά η Παναγία και ο Χριστός. H ένθετη εικόνα είναι καλυμμένη.

Η Σταύρωση στην πίσω πλευρά έχει καθαρά δυτικά πρότυπα με λατινική επιγραφή [I.N.R.I], ενώ η επιγραφή  Η ΣΤΑΒΡΩΣΗΣ πάνω από τον Σταυρό, είναι ανορθόγραφη. Αριστερά στέκεται η Παναγία σε στάση οδύνης και δεξιά ο Ιωάννης ο Πρόδρομος. Το αίμα από τα πόδια του Χριστού ποτίζει το κρανίο του παλαιού Αδάμ στον τάφο.

Το πιο σημαντικό στοιχείο της εικόνας, είναι η φιγούρα του δωρητή και η αφιερωματική επιγραφή στα κόκκινα περιθώριά της, που φωτίζει την προέλευση της μικρής ένθετης και τη χρονολόγηση της μεγάλης εικόνας: «Δέησις του δούλου του θεού Σοφρονίου Μοναχού, ιός Αντρία από το Μαναγρούλλη απού ήβρε την αυτήν ηκόνα εχρονήας ΑΦΞΑ (1561) ΧΥ (Χριστού) εν μηννή Δικεβρίο, ΤΗ ΙΕ (15η) Εβρέθη».

Η σημαντική αυτή επιγραφή, μας πληροφορεί ότι η μικρή ένθετη εικόνα της πρόσθιας πλευράς βρέθηκε το 1561 από τον νεαρό Σωφρόνιο από το Μοναγρούλλι, ο οποίος ακολούθως έγινε μοναχός. Η εκκλησιαστική παράδοση λέει πως μαζί με την εικόνα αυτή, ο Σωφρόνιος βρήκε μια δεύτερη εικόνα, που είναι η Παναγία της Λύσης, καθώς και μια τρίτη που – πάντα κατά την παράδοση – μεταφέρθηκε στα Λεύκαρα.

Όσον αφορά τον ζωγράφο, εικάζεται από τους ειδικούς της τέχνης πως πρέπει να είναι ο Λουκάς από την Τόχνη, ο σημαντικότερος Κύπριος ζωγράφος του 16ου αιώνα [Λουκάς Τοχνίτης]. Η αμφίπλευρη εικόνα ζωγραφίστηκε μετά το 1561, ημερομηνία κατά την οποία βρέθηκε η μικρή ένθετη και προς τιμή της οποίας, ζωγραφίστηκε η εικόνα της Παναγίας Τητηότισσας.

Πηγή: Γιώργος Πέτρου, Η Κατά Κίτιον Αγιογραφική Τέχνη, σσ. 160-163. Λάρνακα 2002.

Advertisements