[102] Οθωμανικά Τεμένη, πρώην μεσαιωνικές εκκλησίες

Η βορειοδυτική πλευρά της Τούζλα

Το τέμενος Τούζλα στην παλιά Λάρνακα πίσω από τη Μητρόπολη Κιτίου υπήρξε λατινικός ναός αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό [Santa Croce]. O ναός όπως αναφέρουν επισκέπτες του 18ου αιώνα, ήταν τρίκλιτη βασιλική με τα κλίτη να υποβαστάζονται από μαρμάρινους κίονες, ενώ η οροφή έφερε γοτθικά σταυροθόλια. Τα τρία κλίτη κατέληγαν ανατολικά σε τρεις ημικυκλικές αψίδες [αψίδα:η ημικυκλική κόγχη του ιερού]. Σήμερα, σώζονται τα θεμέλια της κεντρικής και μέρος της νότιας αψίδας του ναού, που βρέθηκαν κάτω από δάπεδο δωματίου προσαρμοσμένου στην ανατολική πλευρά του τεμένους.

Οι Τούρκοι εφαρμόζοντας την πάγια πολιτική τους, της  μετατροπής δηλαδή των λατινικών χώρων λατρείας σε τεμένη, αφού για κάποιο διάστημα χρησιμοποίησαν το ναό ως αποθήκη σιτηρών, το μετέτρεψαν σε τέμενος, κατεδαφίζοντας τις αψίδες [τα ιερά] και τα πλάγια κλίτη, αφήνοντας μόνο το κεντρικό κλίτος, δηλ. το κτίσμα που βλέπουμε σήμερα. Εκτός από την κατεδάφιση των πλαϊνών κλιτών, ο ναός σμικρύνθηκε και στη δυτική του πλευρά. Για τη στήριξη του εναπομείναντος κεντρικού κλίτους, οι Τούρκοι έκτισαν στη νότια πλευρά στηρικτικές ημικυκλικές αντηρίδες, ενώ στη βόρεια, κατασκεύασαν στοά, υποβασταζόμενη από κολώνες του προγενέστερου μεσαιωνικού ναού. Το όνομα Τούζλα σημαίνει τουρκιστί, Αλυκές.

Το Σεπτέμβριο του 1995, κατά την διάρκεια εργασιών συντήρησης, από το Τμήμα Αρχαιοτήτων, αποκαλύφθηκαν τοιχογραφίες στο εξωτερικό της δυτικής πλευράς της οικοδομής, όταν μετακινήθηκε μέρος της λίθινης κατασκευής, που όπως φαίνεται τοποθετήθηκε εκεί για λόγους στήριξης του εναπομείναντος κτηρίου, μετά την κατεδάφιση μέρους της δυτικής πλευράς. Oι τοιχογραφίες που βρέθηκαν στο νάρθηκα [δυτικό μέρος ή πρόναος], είναι δυστυχώς αρκετά κατεστραμμένες και έχουν ως θέμα το μαρτυρικό κύκλο του Αγίου Γεωργίου. Χρονολογικά οι τοιχογραφίες αυτές τοποθετούνται σύμφωνα με τους ειδικούς, κατά το τελευταίο τέταρτο του 15ου ή αρχές του 16ου αιώνα.

Στον ίδιο χώρο που βρίσκεται το τέμενος, υφίστανται τα θεμέλια παλαιοχριστιανικού ναού, καθώς και τα θεμέλια του ενετικού διοικητηρίου της Λάρνακας. Στον ευρύτερο χώρο της παλιάς Λάρνακας βρισκόταν το διοικητικό κέντρο της ενετικής αρχής.

Για την Τούζλα κάνει καλή περιγραφή ο Ιταλός ιερωμένος Τζοβάννι Μαρίτι που έζησε στη Λάρνακα από το 1760 μέχρι το 1767 ως υπάλληλος στο προξενείο της Τοσκάνης. Γράφει λοιπόν ο Μαρίτι: To τζαμί της [πόλης] ήταν λατινική εκκλησία αφιερωμένη στον Τίμιο Σταυρό, ένα μικρό γοτθικό οικοδόμημα με ένα πρόναο ενισχυμένο από έξι κίονες από διαφορετικά μάρμαρα. Ο θόλος στο εσωτερικό υποβαστάζεται από τέσσερεις κίονες οι οποίοι δημιουργούν τρία κλίτη. Μεταξύ των κιόνων υπάρχουν μικρές στήλες με τις βάσεις και τα κιονόκρανα τους σε καλή κατάσταση, αλλά τόσο πασαλειμμένες με ασβέστη, ώστε δεν μπορείς να δεις από τι είδος πέτρα ή μαρμάρου είναι κατασκευασμένες. Στα αριστερά καθώς βγαίνεις από το τέμενος, υπάρχει ένας μιναρές κτισμένος πάνω στη βάση του παλαιού κωδωνοστασίου…Ένας κήπος γειτνιάζει με το τζαμί και σ’ αυτόν είναι θαμμένοι οι περισσότερο διακεκριμένοι Τούρκοι που πέθαναν στην πόλη αυτή…Δεν πρέπει να παραλείψω ότι, έξω από το προαναφερθέν τζαμί υπάρχει μια στήλη από γρανίτη, πάνω στην οποία στεκόταν κάποτε ένα λιοντάρι, το σύμβολο της Δημοκρατίας της Βενετίας. Στο κήπο του digdaban ή διοικητή της πόλης, στην πλατεία απέναντι από το τέμενος, υπάρχουν μερικές κολώνες από χρωματιστό μάρμαρο, οι οποίες πιθανόν να είναι κατάλοιπα ενός οικοδομήματος που κάποτε υφίστατο σ’ εκείνη την πλατεία.

Η ανατολική πλευρά του Μπεγιούκ τζαμί. Μπροστά η οθωμανική κρήνη του Μπεκκίρ Πασά

Το δεύτερο τέμενος, το Μπεγιούκ τζαμί, βρίσκεται στην Τουρκοκυπριακή συνοικία της Σκάλας δυτικά του κάστρου. Κατά τη μεσαιωνική περίοδο ήταν Λατινική εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Αικατερίνη. Σήμερα είναι το επίσημο τέμενος της πόλης. Είναι άγνωστο πότε ακριβώς μετατράπηκε σε τζαμί μετά την κατάληψη της Κύπρου από τους Τούρκους [1570-71]. Διακόσια πενήντα χρόνια περίπου αργότερα, γύρω στο 1837, οι Τούρκοι κατεδάφισαν την εκκλησία που είχαν μετατρέψει σε τέμενος και οικοδόμησαν στην ίδια θέση το σημερινό Κεπίρ ή Μπεγιούκ τζαμί. Το γεγονός αυτό του 1837, μαρτυρεί ο επισκέπτης Λορέντζο Γουώρινερ Πιζ στο ταξιδιωτικό του ημερολόγιο.

Δεκαετία του 50, ένας από τους λίγους δρόμους που θυμίζουν την παλιά Σκάλα, στη δυτική πλευρά του Μπεγιούκ τζαμί.

Η πιο παλιά μαρτυρία για την ύπαρξη του τζαμιού βρίσκεται στη διαθήκη του Απού Μπεκκίρ Πασά [1747], με την οποία ο προοδευτικός αυτός κυβερνήτης που κατασκεύασε ή ανακαίνισε το υδραγωγείο των Καμάρων, προνοούσε όπως, η διοχέτευση του νερού στην πόλη να γίνεται με δημόσιες κρήνες, μια από τις οποίες βρίσκεται στο χώρο μεταξύ του Κάστρου και του Μπεγιούκ τζαμί. Η οθωμανική αυτή κρήνη είναι ένα οκτάπλευρο χωρίς θόλο κτίσμα, διακοσμημένη σε κάθε της πλευρά με οξυκόρυφες τυφλές καμάρες. Πάνω από την ανατολική καμάρα της κρήνης, οθωμανική επιγραφή σε μαρμάρινη πλάκα, μας πληροφορεί το χρόνο κατασκευής της [1746-47] από τον Μπεκκίρ Πασά.

Πηγές: 1. Μιχαηλίδης Σωφρόνιος, ιερομόναχος, Ιστορία της κατά Κίτιον εκκλησίας, σ.577, Λάρνακα 1992. 2. Mariti Giovanni, Η Κύπρος μέσα από τα κείμενα ξένων επισκεπτών της, τόμ.Β΄, σ. 840, Έκδοση Πρώτη, Λευκωσία-1994. 3. Δήμος Λάρνακας, Ιστορία της Λάρνακας, σσ. 258-259, Λάρνακα 2005. 4. Νεοκλής Γ. Κυριαζής, Συλλογή Ιστορικών Ειδήσεων της πόλεως Λάρνακα-Σκάλα, σ.45-52, Λάρνακα 1946.

Advertisements
This entry was posted in Οθωμανικά τεμένη. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s