[115] Αναφορά στη μεσαιωνική Χοιροκοιτία

Το όνομα Xοιροκοιτία είναι ευρέως γνωστό ανά το παγκόσμιο, από τον προϊστορικό οικισμό της, που χρονολογείται από τη νεολιθική περιόδο [γύρω στο 7000 π.X.]. Το 1998, ο οικισμός της Χοιροκοιτίας, κηρύχθηκε Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την ΟΥΝΕΣΚΟ.

Για τη μεσαιωνική Χοιροκοιτία πολύ λίγα είναι γνωστά. Η πρώτη γραπτή αναφορά γίνεται το 1308, όταν ο αντιβασιλέας της Κύπρου Αμορί ντε Λουζινιάν – με τη σύμφωνη γνώμη του Πάπα Κλήμη Ε΄ και του βασιλιά της Γαλλίας Φίλιππου Δ΄ του Ωραίου – εξόρισε εδώ μια ομάδα Ναϊτών ιπποτών, με την κατηγορία της αίρεσης και της ανυπακοής στην πολιτική και θρησκευτική εξουσία. Η τύχη του στρατιωτικού τάγματος των Ναϊτών υπήρξε τραγική. Μετά από δίκη που κράτησε πολύ καιρό, σε σύνοδο που έγινε στη Βιέννη το 1312 αποφασίστηκε η εξόντωσή τους. Τα περισσότερα μέλη του τάγματος θανατώθηκαν και η περιουσία τους δημεύθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Στην Κύπρο η περιουσία των Ναϊτών παραχωρήθηκε στο Τάγμα των Ιωαννιτών ιπποτών. Τα μέλη του στρατιωτικού αυτού τάγματος, είναι γνωστά στην ιστορία με πολλά ονόματα, όπως Σπιταλιώτες, Ιππότες της Ρόδου [κατείχαν το νησί], Οσπιτάλιοι [είχαν ξενώνα στον Πανάγιο Τάφο] και Ιεροσολυμίτες, κατείχαν δε πολλά φέουδα σε όλες τις περιοχές του βασιλείου της Κύπρου. Η Χοιροκοιτία ανήκε σε μια ομάδα χωριών, που περιελάμβανε σάραντα φέουδα και ήταν γνωστή ως η Μεγάλη Κομμανταρία, με διοικητικό κέντρο το Κολόσσι.

Παναγία του Κάμπου, 12ος αιώνας

Στην πεδιάδα ανάμεσα στο λόφο που είναι γνωστός ως κρεμμός του Φράγκου ή των Φράγκων και στο εξωκκλήσι της Παναγίας του Κάμπου, έγινε στις 7.7.1426 ημέρα Κυριακή η θρυλική μάχη της Χοιροκοιτίας, ανάμεσα στο στρατό του βασιλιά της Κύπρου Ιανού και στο στρατό των Μαμελούκων της Αιγύπτου, που είχαν αποβιβαστεί τις προηγούμενες μέρες στον κόλπο της Αυδήμου κοντά στο Πισσούρι. Αιτία της εισβολής των Μαμελούκων, ήταν η χρησιμοποίηση του νησιού από δυτικούς πειρατές – κυρίως Καταλανούς – ως βάση για ληστρικές επιδρομές κατά της Αιγύπτου και άλλων μουσουλμανικών περιοχών.

Αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων της Χοιροκοιτίας εκείνο το μοιραίο καλοκαίρι του 1426, ήταν ο Κύπριος χρονογράφος Λεόντιος Μαχαιράς, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την προμήθεια με κρασί του κυπριακού στρατού. Να πως περιγράφει την κορύφωση της μάχης ο Μαχαιράς :…τότε φάνηκαν οι Σαρακηνοί στην κορυφή του λόφου [εννοεί στον κρεμμό του Φράγκου], απέναντι από την πεδιάδα… ο βασιλιάς τότε τράβηξε το σπαθί του, το ίδιο και όλος ο στρατός, και βάδισαν κατά πάνω τους και συναντήθηκαν στην κορυφή εκείνου του λόφου. Και σκότωσαν πολλούς Σαρακηνούς, και οι Σαρακηνοί γύρισαν πίσω, και ο βασιλιάς το ίδιο…όμως η σάλπιγγα βαρούσε για υποχώρηση. Και πλέον κανένας δεν επέστρεφε και οι περισσότεροι από το πεζικό παράτησαν τις ασπίδες και τα όπλα τους και έφυγαν.

Όταν οι Μαμελούκοι είδαν την αδυναμία ανασύνταξης του κυπριακού στρατού, επιτέθηκαν με το ιππικό στην πεδιάδα με αποτέλεσμα να τον κατατρόπωσαν. Κατά τη διάρκεια της συμπλοκής και της καταδίωξης των Κυπρίων, ο βασιλιάς Ιανός συνελήφθη αιχμάλωτος, φωνάζοντας: Ana al-Malik-Είμαι ο βασιλιάς. Σκοτώθηκαν 1,000 έως 2,000 Κύπριοι στρατιώτες.

Προφορική παράδοση συνδέει την τοποθεσία «Λαουδκιά» ή «Λαουδκιές» με τη μάχη της Χοιροκοιτίας του 1426. Για τους κατοίκους της κοινότητας, η τοποθεσία πήρε το όνομα αυτό από το αίμα του λαού που χύθηκε στη μάχη εκείνη με τους Μαμελούκους.

Η ήττα των Κυπρίων στη Χοιροκοιτία ήταν η αρχή της παρακμής του μεσαιωνικού βασιλείου της Κύπρου. Ο Ιανός μεταφέρθηκε στην Αίγυπτο και παρέμεινε αιχμάλωτος μέχρι το Μάιο του 1427. Για την απελευθέρωσή του πληρώθηκαν λύτρα 200,000 δουκάτα, ενώ η Κύπρος υποχρεώθηκε να πληρώνει στο Σουλτάνο της Αιγύπτου, ετήσιο φόρο υποτελείας 1,000 δουκάτα σε χρήμα και σε είδος. Έτσι το βασίλειο της Κύπρου, εκτός από το φόρο υποτελείας που πλήρωνε στους Γενουάτες [που κατείχαν από το 1373 την Αμμόχωστο], εξαναγκάστηκε από το 1427, να πληρώνει και δεύτερο φόρο στο Σουλτάνο της Αιγύπτου. Όταν οι Οθωμανοί Τούρκοι κατέλυσαν την εξουσία των Μαμελούκων το 1517 και κατέλαβαν την Αίγυπτο, ο φόρος υποτελείας της Κύπρου συνέχισε να καταβάλλεται, όχι πια στο Κάιρο αλλά στην Κωνσταντινούπολη, έως το 1570, οπότε οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κύπρο.

Ερείπια από τον πύργο της Χοιροκοιτίας

Δυτικά της κοινότητας βρίσκονται τα απομεινάρια του Πύργου της Χοιροκοιτίας, που αναφέρεται εκτενώς σε γραπτά κείμενα της εποχής αλλά και σε μεταγενέστερα κείμενα. Ο Λεόντιος Μαχαιράς αναφέρεται στον πύργο και σημειώνει: Το 1426 ήρθεν ο ρήγας με όλον του το φουσάτον εις την Χεροκοιτίαν και απλικεύσαν [στρατοπέδευσαν] εις τον πύργον της Χεροκοιτίας με τους καβαλλάριδες [ιππότες].  Άλλοι ιστορικοί μιλούν για Κάστρο που ήταν αρκετά ισχυρό οικοδόμημα. Ένας άλλος Λατίνος-Κύπριος χρονογράφος, ο Φλώριος Βουστρώνιος, μας δίνει την πληροφορία ότι ο πύργος που είχε την μορφή φρουρίου, κτίστηκε από τους Ναΐτες Ιππότες κατά το 13ο αιώνα. Ο ίδιος συγγραφέας αναφέρει ότι σ’ αυτό το φρούριο, φυλακίστηκε το 1308 ο αρχηγός των εξορισθέντων στη Χοιροκοιτία Ναϊτών.

Ο Αρχιμανδρίτης Κυπριανός μας δίνει και μιαν άλλη, καθόλου απίθανη εκδοχή για το κτίσμα αυτό: Το χωρίον Χοιροκοιτία πρότερον είχε καστέλιον ή πύργον, αλλ’ εχαλάσθη και εκτίσθη εκεί ένα παλάτιον βασιλικόν δια την εξοχήν από την αυτού ύλην και τα χαλάσματα. Όθεν ουδέ σημεία αυτού φαίνονται πλέον, αλλ’ ουδ’ εκείνου του βασιλικού παλατίου, επειδή εκαταχαλάσθη από τους Τούρκους εξ ολοκλήρου.

Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι στην περιοχή υπήρχε βασιλική κατοικία ή παλάτι που το αποκαλούσαν, λόγω της μεγαλοπρέπειάς του, Πύργο της Χοιροκοιτίας.  Άλλωστε κατά την Τουρκοκρατία μετονομάστηκε σε Σεράι, που στα τουρκικά σημαίνει ανάκτορο.

H μεσαιωνική εκδοχή της προέλευσης του ονόματος του χωριού, συνδέεται με τον Πύργο αυτό, τους θρύλους και τη ζώσα προφορική παράδοση. Έτσι, από το χαιρετισμό Χαίρε Κιτία – δηλαδή, χαίρε βασίλισσα της Κύπρου – κάποιας γυναίκας προς τη βασίλισσα, όταν αυτή βρισκόταν στον Πύργο της, στη Χοιροκοιτία, προέκυψε το όνομα Χαιρεκιτία, που με την παραφθορά στο πέρασμα του χρόνου μετατράπηκε σε Χοιροκοιτία.

Οικόσημα πάνω από τη νότια είσοδο

Σημαντικότατο μνημείο της περιοχής είναι το παρεκκλήσι της Παναγίας του Κάμπου, που βρίσκεται δύο χιλιόμετρα βορειοδυτικά του χωριού στον κάμπο της Χοιροκοιτίας, εξ ου και η προσωνυμία του. Ο ναός, κτίσμα του 12ου αιώνα, είναι σταυροειδής, εγγεγραμμένου ρυθμού μετά τρούλου. Η προς δυσμάς καμαροσκέπαστη επέκταση έγινε το 15ο αιώνα. Η αρχική εκκλησία είναι κτισμένη με μεγάλους πωρόλιθους αδρά λαξευμένους, ενώ η επέκταση, με μικρότερους και καλά λαξευμένους πωρόλιθους. Η διαφορά αυτή στην τοιχοδομία της εκκλησίας είναι χαρακτηριστική.

Η δυτική γοτθική είσοδος, με το σκαλιστό κεφάλι στην κορυφή του

Η κύρια είσοδος στη δυτική πλευρά φέρει γοτθικό οξυκόρυφο τόξο, που κοσμείται στην κορυφή του με σκαλισμένο ανθρώπινο κεφάλι στολισμένο με αμπελόφυλλα. Μια δεύτερη είσοδος στη νότια πλευρά καλύπτεται από πέτρινο υπέρθυρο, που φέρει τρία πολύ φθαρμένα μεσαιωνικά οικόσημα που ίσως να ανήκουν στο τάγμα των Ναϊτών ιπποτών. Ο τρούλος έχει τέσσερα στενά τοξωτά παράθυρα, ενώ ένα ακόμα παράθυρο βρίσκεται στο μέσο του νότιου τοίχου.

Άγιος Γεώργιος, 1509

Οι πιο σημαντικές τοιχογραφίες που σώζονται είναι του πρώτου μισού του 16ου αιώνα. Οι τοιχογραφίες του Τιμίου Προδρόμου, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Ιλάριου είναι οι πιο αξιοπρόσεχτες. Η πιο σημαντική από αυτές είναι του Αγίου Γεωργίου στο δυτικό τυφλό τόξο του βόρειου τοίχου, που περιβάλλεται από σκηνές του μαρτυρίου του. Είναι αναθηματική τοιχογραφία, έργο του ζωγράφου Συμεών και ζωγραφίστηκε το 1509 με δαπάνη κάποιου Σάββα και της οικογένειάς του.

Μια άλλη αναθηματική τοιχογραφία είναι αυτή του Αγίου Ιλάριου, που βρίσκεται  στο βόρειο πρόβολο, δηλ. στο βόρειο άκρο του τόξου που στηρίζει την καμάρα της εκκλησίας. Κάτω από την τοιχογραφία, υπάρχει αναθηματική επιγραφή με το όνομα του μοναχού Ιλάριου, ο οποίος παρίσταται στην κάτω αριστερή γωνία γονυπετής να παρακαλεί τον ομώνυμο Άγιο. Η επιγραφή φέρει τη χρονολογία 1552.

Άγιος Ιλάριος, 1552

Πηγές: 1. Πρωτόπαπα Καλλιόπη, Επετηρίδα ΧΧV Kέντρου Επιστημονικών Ερευνών, 1999, σ. 290 [παραπομπή για την τοποθεσία Λαουδκιές]. 2. Σωκράτης Τ. Αντωνιάδης, Μεσαιωνικά Κατάλοιπα στην Επαρχία της Λάρνακας. 3. Λεοντίου Μαχαιρά, Χρονικόν, παρ:16-17, 675-676, 680-681, εκδ. Άντρου Παυλίδη Φιλόκυπρος, Λευκωσία 1995. 4. Άντρος Παυλίδης, Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, [Μ.Κ.Ε.], τόμ.6, σ. 230, εκδ., Φιλόκυπρος, Λευκωσία 1987.

Advertisements
This entry was posted in Εκκλησίες της Επαρχίας [εικόνες-τοιχογραφίες], Θέματα από την Επαρχία, Μεσαιωνικές αναφορές, Οικόσημα. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s