[120] Το Άγιον Μανδήλιον των Κάτω Λευκάρων. Θρησκευτικές παραδόσεις

Στην εκκλησία του Αρχαγέλλου Μιχαήλ στα Κάτω Λεύκαρα του τέλους του 12ου αιώνα, βρίσκεται μια από τις ωραιότερες τοιχογραφικές παραστάσεις του Αγίου Μανδηλίου. Η τοιχογραφία χρονολογείται γύρω στα 1200, στο μεταίχμιο δηλαδή δύο εποχών, της βυζαντινής και της μεσαιωνικής περιόδου. Το Άγιο Μανδήλιο βρίσκεται πάνω από τη νότια είσοδο σε άριστη κατάσταση. Τεχνοτροπικά θυμίζει τις τοιχογραφίες της κατεχόμενης εκκλησίας του Αντιφωνητή στην Καλογραία.

Το Άγιον Μανδήλιον από την εκκλησία του Αρχάγγελου Μιχαήλ στα Κάτω Λεύκαρα, αποτελεί σύμφωνα με τους Βυζαντινολόγους «το αυθεντικώτερο και αδιαφιλονίκητο τεκμήριο της θείας ενανθρωπίσεως»

Τι είναι όμως το Άγιο Μανδήλιο; Με ποίες παραδόσεις και ιστορικά γεγονότα συνδέεται; Υπάρχουν τρεις θρησκευτικές παραδόσεις που έχουν καταγραφεί σε πατερικά και ιστορικά κείμενα σχετικά με τη δημιουργία της Αχειροποιήτου εικόνας του Αγίου Μανδηλίου. Τις παραδόσεις αυτές καταγράφει στο έργο του λεπτομερώς ο βυζαντινός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος [913-957], αφού πρώτα μελέτησε τους προηγούμενους ιστορικούς κώδικες.

Η ιστορία ξεκινά γύρω στο 28 μ.Χ., όταν ο άρχοντας  Άβγαρος της Έδεσσας, πόλης της Συρίας, έστειλε με το γραμματέα του Ανανία, επιστολή στον Χριστό προσκαλώντας Τον στην Έδεσσα για να τον θεραπεύσει από τη λέπρα απ΄την οποία έπασχε. Ο Χριστός μη μπορώντας να μεταβεί στην Έδεσσα, ένιψε το πρόσωπό Του με νερό και αφού το ακούμπησε πάνω σε λινό ύφασμα αποτυπώθηκαν πάνω σε αυτό οι γραμμές του προσώπου Του. Η αχειροποίητη εικόνα του Χριστού πάνω στο ύφασμα, ονομάστηκε μεταγενέστερα από τους  Χριστιανούς  Άγιον Μανδήλιον. Μαζί με το Άγιο Μανδήλιο ο Χριστός έδωσε στον Ανανία -τον απεσταλμένο του άρχοντα- επιστολή, στην οποία δινόταν υπόσχεση στον Άβγαρο, ότι θα θεραπευθεί από τον Απόστολο Θαδδαίο [Addai], μετά την Ανάσταση και την Ανάληψη Του.

Έργο 10ου αιώνα σε ξύλο από τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης Σινά. Αριστερά ο Απόστολος Θαδδαίος που θεράπευσε τον Άβγαρο και δεξιά ο Άβγαρος κρατά το Άγιο Μανδήλιο, δίπλα του ο Ανανίας

Μια δεύτερη παράδοση αναφέρεται στην παρουσία του Χριστού στον κήπο της Γεσθημανής, τη νύχτα της Μεγάλης Πέμπτης. Προσευχόμενος ο Κύριος ολομόναχος και γνωρίζοντας το μαρτύριο που τον ανέμενε, ο ιδρώτας της αγωνίας Του έπεφτε «ως θρόμμοι αίματος επί της γης». Κάποιος από τους μαθητές Του, σκούπισε το κάθιδρο πρόσωπό Του με ένα κομμάτι ύφασμα και ως εκ θαύματος αποτυπώθηκε η μορφή Του πάνω σ’ αυτό. Ο Χριστός, εμπιστεύτηκε το κομμάτι του υφάσματος στο Θωμά, με την εντολή να δοθεί στον Απόστολο Θαδδαίο μετά την ανάληψή Του, για να εκπληρωθεί έτσι η υπόσχεση που είχε δώσει στον Κυβερνήτη της Έδεσσας Άβγαρο. Μετά την ίασή του ο Άβγαρος ασπάστηκε το Χριστιανισμό.

Μια τρίτη εκδοχή θρησκευτικής παράδοσης αναφέρει ότι το πρόσωπο του Χριστού αποτυπώθηκε στο μαντήλι κάποιας Ρωμαίας γυναίκας, της μετέπειτα Αγίας Βερονίκης, όταν με αυτό σκούπισε το κάθιδρο και ματωμένο πρόσωπό Του κατά την ανάβαση προς τον Γολγοθά.   

Σύμφωνα πάντα με την παράδοση, μέχρι τα μέσα του 10ου αιώνα, το Άγιο Μανδήλιο φυλαγόταν στην Έδεσσα της Συρίας. Το 944 μ. Χ. μεταφέρθηκε από τη Συρία στην Κωνστατινούπολη. Την εποχή εκεί την Έδεσσα κατείχαν οι Άραβες. Ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ρωμανός Α’ Λεκαπηνός [920-944] συμφώνησε με τον Εμίρη της Έδεσσας, να του προσφέρει 12.000 αργυρά νομίσματα και 200 μουσουλμάνους αιχμαλώτους, με αντάλλαγμα το Άγιο Μανδήλιο. Το Ιερό κειμήλιο έφθασε  στις 15 Αυγούστου του 944, γιορτή της Παναγίας, στην Κωνστατινούπολη. Την επόμενη μέρα πέρασε τη Χρυσή Πύλη και με τη συνοδεία του Πατριάρχη και της αυτοκρατορικής αυλής μεταφέρθηκε στην Αγία Σοφία. Τοποθετήθηκε στο ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου του Φάρου μέσα στο αυτοκρατορικό παλάτι. Το γεγονός της μεταφοράς του στη Βασιλεύουσα γιορτάζεται από την εκκλησία στις 16 Αυγούστου. Από τότε, το Ιερό κειμήλιο παρέμεινε στην Κωνσταντινούπολη για 418 περίπου χρόνια.

Το κατά παράδοση Άγιον Μανδήλιον της Γένουας με το βυζαντινό χρυσό πλαίσιο. Σύμφωνα με τους ειδικούς το πρόσωπο του Χριστού παρουσιάζει μεταγενέστερες επιζωγραφίσεις

Το 1362 ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ιωάννης Ε’ Παλαιολόγος σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, δώρησε το Άγιο Μανδήλιο στον Γενουάτη στρατηγό Leonardo Montaldo, ο οποίος αφού επανακατέλαβε από τους Τούρκους πρώην βυζαντινές κτήσεις τις παρέδωσε στο βυζαντινό αυτοκράτορα. Σήμερα το Ιερό κειμήλιο βρίσκεται στη Μονή των Καθολικών Βαρναβιτών Μοναχών κοντά στην πύλη του Αγίου Βαρθολομαίου στη Γένουα. Η αχειροποίητη εικόνα του Αγίου Μανδηλίου της Γένουας, δεν πρέπει να συγχέεται με την Αγία Σινδόνη του Τορίνου.

Το θέμα του Αγίου Μανδηλίου, χρησιμοποίησαν οι βυζαντινοί αγιογράφοι ως το αυθεντικότερο και αδιαφιλονίκητο τεκμήριο της θείας ενανθρώπισης. Το θέμα αυτό της παράδοσης, χρησιμοποιήθηκε στην αγιογράφηση των εκκλησίων από το 12ο αιώνα, τοποθετώντας το Άγιο Μανδήλιο, στο πάνω μέρος του ανατολικού τοίχου στο Ιερό. Στην εκκλησία των Κάτω Λευκάρων βρίσκεται πάνω από τη νότια είσοδο.

Λεπτομ. από το χρυσό πλαίσιο του Μανδηλίου της Γένουας. Ο Ανανίας προσφέρει νερό στο Χριστό

Βιβλιογραφία: 1. Ειρήνη Οικονομίδου, Το Άγιον Μανδήλιον, 2α έκδοσις, Αθήνα 1994. 2. Χριστίνα Σπανού, Η Κατά Κίτιον Αγιογραφική Τέχνη, σσ.31-32, Λάρνακα 2002. 3. Οσίου Πατρός Νικόδημου Αγιορείτου, Συναξαριστής των Δώδεκα Μηνών του Ενιαυτού, τόμος έκτος [Ιούλιος-Αύγουστος], σσ.228-235, Γ’ επανέκδοσις, Θεσσαλονίκη 1993.

Advertisements
This entry was posted in Εκκλησίες της Επαρχίας [εικόνες-τοιχογραφίες], Λαϊκές παραδόσεις. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s