[132] Αρθούρος Ρεμπώ: ο μέγιστος των Γάλλων ποιητών και το πέρασμά του από χωριά της Λάρνακας

Ο μεγάλος Γάλλος ποιητής βρέθηκε το 1878 στην επαρχία Λάρνακας ως επιστάτης λατομείων

Ο Αρθούρος Ρεμπώ [1854-1891], αυτή η τόσο σημαντική προσωπικότητα της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας, πέρασε από την Κύπρο το 1878 και δούλεψε ως επιστάτης σε λατομεία της Ορόκλινης και της Ξυλοφάγου. Δύο χρόνια μετά και αφού είχε φύγει από το νησί λόγω σοβαρής ασθένειας, επέστρεψε και εργάστηκε στο Τροόδος για την κατασκευή της έπαυλης του Άγγλου κυβερνήτη, τη σημερινή προεδρική εξοχική κατοικία.

Το πρώτο μέλημα των Άγγλων όταν κατέλαβαν την Κύπρο, ήταν το κτίσιμο κυβερνητικών κτηρίων και υποδομών σε όλες τις πόλεις. Ήταν λόγω αυτής της συγκυρίας, που στις 18 Δεκεμβρίου 1878 έφτασε στη Λάρνακα ο Αρθούρος Ρεμπώ, ο οποίος διορίστηκε επιστάτης γαλλικής εταιρείας στα λατομεία της Ορόκλινης και της Ξυλοφάγου στην περιοχή του Ποταμού Λιοπετρίου. Έμεινε μέχρι το τέλος του Μάη του 1879. Στο διάστημα αυτό έγραψε τρεις επιστολές στους δικούς του στη Γαλλία, μέσα από τις οποίες δίνονται πολλές πληροφορίες για την Κύπρο του τότε και για τις συνθήκες εργασίας μέσα στις οποίες βρέθηκε ο μεγάλος Γάλλος ποιητής.

Γράφει ανάμεσα σ’ άλλα ο Ρεμπώ: Λάρνακα-Κύπρος, 15 Φεβρουαρίου 1879. …Αύριο, 16 Φεβρουαρίου κλείνουν ακριβώς δύο μήνες που εργάζομαι εδώ. Οι εργοδότες μου είναι στη Λάρνακα, το κύριο λιμάνι της Κύπρου. Είμαι επιστάτης σ’ ένα λατομείο στην έρημο, κοντά στη θάλασσα. Ανοίγουμε διώρυγα και φορτώνουμε πέτρες στα πέντε πλοία και στο ατμόπλοιο της Εταιρείας… Το μόνο που υπάρχει εδώ είναι ένα χάος από βράχους, ο ποταμός, η θάλασσα και ένα σπίτι. Ούτε γη, ούτε περβόλια, ούτε ένα δένδρο…Τρώμε κυνήγι και κότες κλπ… Όλοι οι Ευρωπαίοι γύρω στους 20 αρρώστησαν εκτός από μένα. Τρεις ή τέσσερις πέθαναν. Εργοδοτούμε από τα γύρω χωριά μέχρι 60 Κύπριους εργάτες την ημέρα. Εγώ τους διευθύνω: Καταγράφω τα ημερομίσθια, διαθέτω το υλικό, κάνω αναφορές στην Εταιρεία, κρατώ λογαρισμό για την τροφή και για όλα τα έξοδα και κάνω τις πληρωμές… Θα κάνουμε σιδηροδρόμους, οχυρά, στρατώνες, νοσοκομεία κλπ. Αυτό το γράμμα σας το γράφω στην έρημο και δεν ξέρω πότε θα φύγει. Το ταχυδρομείο παράμενει στη Λάρνακα.

Ορόκλινη. Σ΄αυτά τα άγονα μέρη δούλεψε για πέντε μήνες ο Ρεμπώ

Σε ένα άλλο γράμμα, 24 Απριλίου 1879, αναφέρει: Η ζέστη είναι πολύ μεγάλη. Θερίζουν το σιτάρι. Οι ψύλλοι είναι ένα βάσανο φρικτό νύκτα μέρα κι από πάνω τα κουνούπια. Κοιμόμαστε στην ακρογιαλιά στην έρημο. Είχα καυγάδες με τους εργάτες και αναγκάστηκα να ζητήσω όπλα… Δεν σας δίνω τη διεύθυνσή μου στα λατομεία, γιατί το ταχυδρομείο δεν περνά ποτέ από εκεί, αφού παραμένει στη Λάρνακα που απέχει έξι λεύγες.

Τον Μάρτη του 1880 ο Ρεμπώ πήγε στην Αίγυπτο για δουλειά, αλλά επειδή δεν μπόρεσε να εργοδοτηθεί εκεί, ξαναγύρισε στην Κύπρο τον Απρίλη. Αυτή τη φορά δούλεψε στο κτίσιμο της θερινής κατοικίας του κυβερνήτη στο Τροόδος. Μια αναμνηστική πλάκα που τοποθετήθηκε εδώ το 1948, θυμίζει το πέρασμα από την Κύπρο του μέγιστου Γάλλου ποιητή όλων των εποχών. Τόσο μέγιστος που ο Βίκτωρ Ουγκώ τον χαρακτήρισε ως ένα έφηβο Σαίξπηρ. Η εντοιχισμένη αναμνηστική πλάκα γράφει τα εξής:

Αρθούρ Ρεμπώ

μια ποιητική ιδιοφυία της Γαλλίας

που παρά τη φήμη του

συνέβαλε με τα ίδιά του τα χέρια

στην οικοδόμηση αυτού του σπιτιού.

Για την ποιητική μεγαλοφυΐα του Ρεμπώ, την άσωτη αυτοκαστροφική πορεία της ζωής του και τη σχέση του με το Θεό, παραθέτω ένα ενδιαφέρον κείμενο του φίλου-ποιητή Κώστα Καλοτάρη που δημοσιεύτηκε στις 20-9-2009 στην εφημερίδα Ο Φιλελεύθερος με τίτλο, Η πάλη για τη Ψυχή:

Αγοράζοντας από το βιβλιοπωλείο Μούφλον το βιβλίο της μακαρίτισσας Ένιντ Στάρκι (1898-1970) που εξεδόθη το 1960, φτηνό μεν, σέκοντ χάντ δε, αλλά 500 σόλιτ Εγγλέζικες σελίδες πραγματικής Οξφορδιανής κριτικής για το μεγαλύτερο Γάλλο ποιητή, τον Ρεμπώ, δεν μπόρεσα να αντισταθώ, σαν αλκοολικός στο μαρτίνι του.

Πάντα έτσι την παθαίνω… Είχα και τη γυναίκα μου από πάνω να με επιτιμά…. «Εγώ πάσχω και εσύ διαβάζεις ποιηματάκια…». Όχι της είπα υπάρχει ψητό… Η Στάρκι είναι αποκαλυπτική, λεπτομερής, ευφυής, λογοτεχνικά περιγραφική. Ιρλανδέζα.

Στα 20 του χρόνια ο Αρθούρος Ρεμπώ εγκαταλείπει για πάντα την ποίηση. Θα φύγει από τη Γαλλία για την Αφρική. Θα περάσει και από την Κύπρο όπου θα δουλέψει στην Ορόκλινη και θα είναι ο επιστάτης που θα κτίσει την εξοχική οικία του Άγγλου κυβερνήτη στο Τρόοδος.

Λεπτομέρεια από πίνακα

Η ποίηση ήταν για τον Ρεμπώ υπαρξιακό όχημα. Με την απορρύθμιση όλων των αισθήσεων (δική του ποιητική θεωρία), επεθύμησε να φτάσει το απόλυτο, στην έκλαμψη. Με μια συνειδητή κατάβαση στην κόλαση μέσα από μια ιδιαίτερα επώδυνη για τον ίδιον άσωτη ζωή με ναρκωτικά, μαγεία, αλχημεία, μυστικισμό (occultism), ακολασία, θέλησε να φτάσει το Θεό να γίνει Θεός. Όταν λέμε μαγεία, εννοούμε τους «λευκούς μάγους» όπου με διαφόρους τρόπους και ασκήσεις είναι «δυνατό» να αποκτήσει κάποιος τις ιδιότητες του Θεού. Η καμπάλα (Cabbala), αρχαία μυστική εβραϊκή παράδοση που είναι της μόδας τώρα, τον επηρέασε αρκετά. Κατά παράδοξο τρόπο η πηγή όλων αυτών ήταν η θρησκευτική του φύση. Ο Αρθούρος ήταν πολύ ζηλωτής όταν ήταν μικρός με μεγάλη δίψα για το θεό. Κάποτε επιτέθηκε σε μια ομάδα μεγαλύτερων του παιδιών επειδή έπαιζαν με τον αγιασμό. Τον περιποιήθηκαν καταλλήλως.

Στην Παλαιά Διαθήκη γίνεται ολόκληρος πόλεμος εναντίον της μαγικής και φυσιοκρατικής θρησκείας του Βάαλ και ο λόγος είναι ότι κανένα μαγικό μέσο απρόσωπων ρυθμίσεων και επικλήσεων δεν μπορεί να «δέσει» τη θεότητα. Ο Θεός είναι Πρόσωπον και είναι ο Κύριος. Η θρησκεία του Βάαλ υποβίβαζε το θεό σε μια απρόσωπη θεότητα και έπρεπε να καταστραφεί…

Όταν ο Ρεμπώ κατάλαβε την πλάνη του, έγραψε το τελευταίο του έργο «Μια εποχή στην κόλαση» και εγκατέλειψε την ποίηση που του ήταν πια άχρηστη. Δεν κατέφυγε στην πίστη γιατί – όπως λέει και η Στάρκι – ένιωθε ότι έχανε την προσωπική του ελευθερία υποτασσόμενος στην πίστη. Επειδή ουσιαστικά ο Ρεμπώ ήταν μια βαθιά θρησκευτική φύση, αυτό τον άφησε με μια πνευματική αναπηρία για το υπόλοιπο της ζωής του, αλλά βγήκε από αυτή την περιπέτεια με σώας τας φρένας.

Εγώ όμως προσωπικά αναρωτιέμαι αν αυτό δεν ήταν η μεγαλύτερη θρησκευτική διακήρυξη αυτού του μεγαλοφυούς εφήβου. Οι πατέρες στο άγιο Όρος έλεγαν παλιά, «Ο μοναχός θα πρέπει να έλθει στο Άγιον Όρος με πίστη όσο ο Άθωνας για να του μείνει στο τέλος ίσα με ένα λεπτοκάρυο». Μήπως αυτό που προσφερόταν στον Αρθούρο τότε, η πίστη του μέσου ανθρώπου που κινείτο κυρίως στο χώρο της ηθικής, ήταν για τον Ρεμπώ, που αναζητούσε την πίστη των μαρτύρων και των αγίων, ανεπαρκής; Μπορεί το ναι τότε να ήταν όχι και το όχι ναί. Το βάθος της καρδιάς του ανθρώπου μόνο ο Θεός το ξέρει. Και αν ο μεγάλος Paul Claudel ομολογεί ότι βρήκε την πίστη μέσα από τα κείμενα του άθεου Ρεμπώ, τι έχουμε να πούμε εμείς;

Το τι ακολούθησε μετά επιβεβαιώνει τις υποψίες μου. Το τι μαρτύρια τράβηξε αυτός ο άνθρωπος στην Αφρική δεν περιγράφονται, που οδήγησαν στο τέλος στον ακρωτηριασμό του ποδιού του και στο θάνατο. Ξανακατεβαίνει στην κόλαση. Και όμως στον επίλογο του βιβλίου, είναι εκεί που η Στάρκι τον αδικεί.

Διαφωνώ, με όλο τον σεβασμό, μαζί της σε αρκετά σημεία. Θεωρεί ότι η επιστροφή του στην πίστη τις τελευταίες ημέρες της ζωής του ήταν η ήττα του από τον Θεό. Ότι παρέδωσε την προσωπική του ελευθερία για την θαλπωρή της πίστης. Πιστεύω ότι το αντίθετο έγινε. Ο Αρθούρος νίκησε το Θεό. Κατεβαίνοντας μέχρι τον κατώτατο Άδη, διασχίζοντας όλα αυτά τα βάραθρα του πόνου, ταπεινώθηκε, έγινε πραγματικός Voyant (Ορών), αυτό που πάντοτε ζητούσε να γίνει.

Ιδού και η μαρτυρία της μητέρας του, όπως μας την δίνει η Στάρκι, μετά το θάνατό του, μιας αυστηρής γυναίκας η οποία ουδέποτε ενέδωσε σε οποιουσδήποτε συναισθηματισμούς:

I was still kneeling in church saying my prayers, when someone came and sat near to me, someone that I had not noticed. Then suddenly I saw in front of my eyes a crutch like those poor Arthur used to have. I turned my head and was astounded for it was my poor Arthur himself. Same height, same age, same face, white complexion, no beard but a little moustache, and one leg missing; and this young man was gazing at me with extraordinary sympathy and gentleness. I could not, in spite of all my efforts, keep back my tears, tears of sorrow doubtless, but there was as well something that I could not explain. I knew it was my beloved son who was beside me. And all through Mass I thought to myself: Is my poor Arthur indeed looking for me? I am ready. I am only warning you, my daughter, for when I shall no longer be there.

Advertisements
This entry was posted in Βιογραφικά, Ποιητές. Bookmark the permalink.

2 Responses to [132] Αρθούρος Ρεμπώ: ο μέγιστος των Γάλλων ποιητών και το πέρασμά του από χωριά της Λάρνακας

  1. Ο/Η Christina Pogiatzi λέει:

    Πολυ καλο το αρθρο για το Ρεμπω,περασε κιαυτος απεδω λοιπον!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s