[170] Ο φτερωτός Λέων της Βενετίας εγκαθίσταται στη Λάρνακα

Ο μαρμάρινος Λέοντας της Βενετίας, τα αποκαλυπτήρια του οποίου θα γίνουν σε περίοπτη θέση της παραλίας κοντά στο Μεσαιωνικό Κάστρο

Την Κυριακή 2 Οκτωβρίου του 2011 έγιναν κοντά στο Μεσαιωνικό Κάστρο, τα αποκαλυπτήρια του φτερωτού Λέοντα της Βενετίας, του επίσημου οικόσημου της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας κατά την περίοδο του Μεσαίωνα. Ο θρυλικός Λέων της πόλης του Αγίου Μάρκου, παραμένει και σήμερα το σύμβολο του Δήμου της Βενετίας. Με την αποκάλυψη του μαρμάρινου μνημείου, από τους δημάρχους των δύο πόλεων, ολοκληρώνεται η επίσημη διαδικάσια αδελφοποίησης μεταξύ Λάρνακας και Βενετίας που είχε ξεκινήσει τον Μάιο του 2010. Πρόκειται για μια συμβολική πρωτοβουλία, που σκοπό έχει να υπενθυμίσει τους στενούς ιστορικούς δεσμούς που συνδέουν τη Βενετία με την Κύπρο και ιδιαίτερα με τη Λάρνακα. Μαζί με τα αποκαλυπτήρια έγινε και η μετονομασία του πλακόστρωτου χώρου μπρος από το Κάστρο σε «Πλατεία Βενετίας»

Λεπτομέρεια. Ο πρώτος στίχος του ευαγγελιστή Μάρκου στα ελληνικά από θυρεό στο χωρίο Κλαυδιά. Δείγμα συνύπαρξης ελληνικού και λατινικού πολιτισμού, βλέπε πιο κάτω

Στην περίοδο της Βενετοκρατίας που κράτησε 82 χρόνια, από το 1489 έως το 1571, η Λάρνακα είχε το προνόμιο της πολιτικής εύνοιας των Ενετών. Οι λόγοι ήταν καθαρά οικονομικοί, αφού η εκμετάλλευση των αλυκών και η καθιέρωση του λιμανιού της Λάρνακας ως του κύριου διακομιστικού εμπορικού λιμανιού της Κύπρου, άλλαξε την ιστορική μοίρα της Λάρνακας. Οι συνοικίες του παλιού Λάρνακα, όπως λεγόταν, δηλαδή της Σωτήρας, της Χρυσοπολίτισσας και του Άϊ Γιάννη δημιουργήθηκαν την περίοδο αυτή. Κοντά στη Σωτήρα βρισκόταν το Ενετικό διοικητήριο [περιοχή Τούζλα], ενώ ένας άλλος οικισμός από τη εποχή της Φραγκοκρατίας, με το όνομα Salines [Αλυκές], γύρω από τον Άγιο Λάζαρο και στην παραλία, άρχισε να απλώνεται γεωγραφικά και πληθυσμιακά, εξαιτίας του εμπορίου του άλατος που γινόταν από το λιμάνι. Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι η δημιουργία και η σταδιακή ανάπτυξη της σημερινής πόλης έχει την αφετηρία της στην περίοδο αυτή. Προηγουμένως η Λάρνακα ήταν ένα μικρό χωριό, τόσο σε έκταση, όσο και σε πληθυσμό.

Ο ενετικός Πύργος του Κιτίου

Με την ευκαιρία της εγκατάστασης του φτερωτού Λέοντα στην παραλία δίπλα από το Κάστρο, παρουσιάζουμε τους Ενετικούς θυρεούς και Λέοντες, που διασώθηκαν στην επαρχία της Λάρνακας, σε μεσαιωνικά οικοδομήματα και σε εκκλησιαστικά κειμήλια. Οι Ενετοί είχαν τη συνήθεια να τοποθετούν στα δημόσια οικοδομήματά τους τα επίσημα σύμβολα του κράτους, αλλά και θυρεούς ευγενών οικογενειών, όταν αυτές συνέβαλαν οικονομικά στη οικοδόμηση κοινωφελών έργων.

Το πιο σημαντικό οικόσημο βρίσκεται στο παρατηρητήριο-πύργο του Κιτίου. Στη δυτική πλευρά του πύργου, πάνω από τη μοναδική είσοδο, υπάρχει ενιαία μαρμάρινη πλάκα με τρία ενετικά οικόσημα. Το κεντρικό οικόσημο με το φτερωτό λέοντα του Αγίου Μάρκου που κρατά σπαθί, είναι ο επίσημος θυρεός της Δημοκρατίας της Βενετίας. Είναι το μοναδικό οικόσημο στην Κύπρο, όπου ο φτερωτός Λέων της Βενετίας κρατά σπαθί αντί Ευαγγελίου [κλειστού ή ανοιχτού], που είναι η συνηθισμένη απεικόνιση πάνω στο επίσημο έμβλημα της Βενετίας. Η μοναδική αυτή απεικόνιση με το ξίφος, υποδηλώνει την υποβόσκουσα εμπόλεμη κατάσταση στην οποία βρισκόταν η Βενετία με την Οθωμανική Αυτοκρατορία την εποχή εκείνη, όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και στο Αιγαίο. Το οικόσημο αριστερά με τους τρεις ρόδακες εν μέσω ανάστροφου αγγλικού V ανήκει στον Zuan Mattio Bembo, Γενικό Προβλεπτή της Κύπρου, ο οποίος ολοκλήρωσε την ανέγερση του παρατηρητηρίου το 1563. Το άλλο οικόσημο δεξιά με την απλή διαγώνια λωρίδα, ανήκει στη οικογένεια Gradenigo,που ίσως να συνέβαλε με χρηματική συνδρομή στην οικοδόμηση του πύργου (βλέπε, ανάρτηση [83]).

Η εκκλησία της Κλαυδιάς που μετέτρεψαν οι τούρκοι σε τέμενος

Ένας δεύτερος ζωγραφιστός Λέων της Βενετίας ή του Ευαγγελιστή Μάρκου – του προστάτη της πόλης των καναλιών – βρίσκεται πάνω από τη δυτική είσοδο μεσαιωνικής εκκλησίας των αρχών του 16ου αιώνα στο χωριό Κλαυδιά. Η παράσταση δείχνει το λιοντάρι να στηρίζει με το μπροστινό δεξί πόδι ανοιχτό ευαγγέλιο, όπου αναγράφεται ο πρώτος στίχος από το κατά Μάρκον Ευαγγέλιον: «Αρχή του ευαγγελίου Ιησού Χριστού, υιού του θεού». Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε τους ελληνικούς χαρακτήρες της επιγραφής, πράγμα που υποδηλώνει την κυπριακή καταγωγή του καλλιτέχνη. Ήδη από τα μέσα του 15ου αιώνα η ελληνική γλώσσα είχε επικρατήσει της λατινικής.

Ο Λέων του Αγίου Μάρκου πάνω από τη δυτική είσοδο, δυστυχώς αρκετά φθαρμενος

Η μεσαιωνική εκκλησία της Κλαυδιάς, είναι μια από τις πολλές εκκλησίες που οι Τούρκοι μετέτρεψαν σε τέμενος μετά το 1571, όταν το χωριό κατοικήθηκε από αμιγή τουρκικό πληθυσμό. Στο Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου και στην Unesco το μνημείο είναι εγγεγραμμένο ως τέμενος. Η χριστιανική όμως ταυτότητα του κτίσματος είναι αδιαμφισβήτητη, αφού σώζονται ακόμα τοιχογραφίες του 16ου αιώνα. Είναι κρίμα ένα τόσο παλιό μνημείο  κοντά στη Λάρνακα, να παραμένει άγνωστο στο ευρύ κοινό (βλέπε, ανάρτηση [89]).

Η εικόνα του Ιωάννη του Προδρόμου με τα δύο ενετικά οικόσημα

Στην εκκλησία της Παναγίας της Ελεούσας υπάρχει μια φορητή εικόνα του Ιωάννη του Προδρόμου του 16ου αιώνα, η οποία φέρει στις κάτω γωνίες, δύο ενετικά οικόσημα που προφανώς ανήκουν στους δωρητές της εικόνας. Το οικόσημο στην αριστερή κάτω γωνία ανήκει στην οικογένεια Costanzo, που κατείχε την περιοχή κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας και της Ενετοκρατίας. Ένα μέλος της οικογένειας ονομαζόταν Ιωάννης. Από ιστορικά έγγραφα που ερευνήθηκαν πρόσφατα, μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε ότι η εικόνα του Ιωάννη του Προδρόμου με το οικόσημο των Costanzo αποτελεί τάμα του φέροντος το ίδιο όνομα με τον Άγιο, φεουδάρχη της Αθηένου Ιωάννη Costanzo.

Το οικόσημο της οικογένειας Costanzo

Το οικόσημο έχει στην κορυφή του το Λέοντα της Βενετίας [φθαρμένος], ενώ πιο κάτω έξι οστά τοποθετημένα ανά τρία σε δύο κάθετες σειρές. Το άλλο οικόσημο στη δεξιά γωνία της φορητής εικόνας του Ιωάννη του Προδρόμου ανήκε στην οικογένεια Malipiero. Η ταυτόχρονη παρουσία των δύο οικοσήμων στη φορητή εικόνα, ίσως να οφείλεται σε επιγαμίες μεταξύ μελών των δύο αυτών  οικογενειών (βλέπε, ανάρτηση [36]).

Κλείνοντας τον κύκλο των ενετικών Λεόντων στην ευρύτερη περιφέρεια Λάρνακας, αναφέρουμε κάποια μεταξωτά εκκλησιαστικά άμφια [πώλοι], μερικά από τα οποία εκτίθενται στο Βυζαντινό Μουσείο του Αγίου Λαζάρου. Σε ένα από αυτά είναι κεντημένα ο Λέων και ο Αμνός, ένα λιγότερο γνωστό σύμβολο της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας.

Κεντημένοι πώλοι από το Μουσείο του Αγίου Λαζάρου

Πηγές: 1.Νάσα Παταπίου, Εφήμ. Πολίτης, 31 Οκτ., 2010, σ. 82 2. Νάσα Παταπίου, Επετηρίδα ΧΧΧΙΙ Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών, 2006, σσ.169-170 3. Χαράλαμπος Γ. Χοτζάκογλου, Άγ. Λάζαρος Λάρνακας, σ.87, Λευκωσία 2004. 4. Σωκράτης Τ. Αντωνιάδης, Μεσαιωνικά κατάλοιπα στην Επαρχία της Λάρνακας, Λάρνακα 2012.

 

Advertisements
This entry was posted in Μεσαιωνικές αναφορές, Μνημεία, Οικόσημα. Bookmark the permalink.