[205] Πώς βίωσε η Λάρνακα τον μαύρο Δεκέμβρη του 1963

Το 1956, ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Μεντερές διόρισε τον καθηγητή Νιχάτ Ερίμ ως ειδικό σύμβουλό του για το Κυπριακό. Ο Ερίμ υπέβαλε τον ίδιο χρόνο δύο εκθέσεις, οι οποίες αποτελούν έκτοτε την πυξίδα της επεκτατικής πολιτικής της Άγκυρας στο Κυπριακό. Το 1958, εκπονήθηκε από το Γενικό Επιτελείο Στρατού το «Σχέδιο για Επανάκτησης της Κύπρου» [Kibris Istirdat Plani]. Πυλώνες υλοποίησης του σχεδίου: η εκάστοτε πολιτική τουρική ηγεσία, το Γενικό Επιτελείο Στρατού και η ιδρυθείσα τότε τρομοκρατική οργάνωση ΤΜΤ.

Αυτά που μεσολάβησαν από τότε μέχρι το 1963 είχαν σαν κεντρικό στόχο την υποδαύλιση του διακοινοτικού μίσους και την μετά το 1960, κατάργηση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αποκορύφωμα των παράνομων τουρκικών κινήσεων ήταν η σύλληψη από βρετανική ακταιωρό στις 18 Οκτωβρίου του 1959 ανοιχτά της Καρπασίας του τουρκικού πλοιαρίου Ντενίζ που μετέφερε από την Τουρκία μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών. Το γεγονός συνέβη στο μεσοδιάστημα μεταξύ της υπογραφής των συμφωνιών Ζυρίχης – Λονδίνου [18/2/1959] και της επίσημης ανακήρυξης της Κυπριακής Δημοκρατίας [16/8/1960]. 

Οι διακοινοτικές ταραχές που ξεκίνησαν στις 21/12/1963 είχαν ως στόχο να τεθούν τα θεμέλια του γεωγραφικού διαχωρισμού της Κύπρου. Ανάμεσα στις πολλές διχαστικές προτάσεις των Τ/κ υπουργών στο υπουργικό συμβούλιο με σκοπό την παράλυση του κράτους, ήταν όπως τα αυτοκίνητα που ανήκαν σε Τ/κ να ερευνώνται μόνο από Τ/κ αστυνομικούς, ενώ τα αυτοκίνητα των Ε/κ από Ε/κ αστυνομικούς. Η πρόταση βέβαια δεν πέρασε, ήδη όμως η ΤΜΤ είχε δώσει οδηγίες στους Τούρκους να μην σταματούν στα αστυνομικά σημεία ελέγχου ή αν σταματούσαν να αρνούνται την έρευνα.

Ελληνοκύπριος εθελοντής σε ταράτσα σπιτιού στο παραλιακό μέτωπο κοντά στο Κάστρο

Η οδηγία αυτή της ΤΜΤ, ήταν η αιτία της ανάφλεξης το βράδυ της 21ης Δεκεμβρίου. Στις 1:30 το πρωί της νύχτας εκείνης, τετραμελής αστυνομική περίπολος στη διασταύρωση των οδών Ερμού και Ορχανιέ, ζήτησε να ελέγξει τους επιβάτες δύο αυτοκινήτων που κινούνταν ύποπτα στην περιοχή. Οι επιβάτες, έξι άνδρες και τρεις γυναίκες αρνήθηκαν τον έλεγχο και άρχισαν να βρίζουν τους αστυνομικούς. Μια από τις γυναίκες έτρεξε και ειδοποίησε τους Τ/κ που ζούσαν στην περιοχή. Ο κίνδυνος για τους αστυνομικούς ήταν μεγάλος γιατί το πλήθος των Τ/κ που κατέφθασε στη σκηνή, κινήθηκε εναντίον τους με άγριες διαθέσεις. Όταν σε λίγο έφτασαν αστυνομικές ενισχύσεις, οι Τούρκοι άρχισαν τους πυροβολισμούς με αποτέλεσμα οι αστυνομικοί να ανταποδώσουν τα πυρά. Από την ανταλλαγή των πυροβολισμών σκοτώθηκε η Σαλιχέ Χασάν άλλως Τζιεμαλιέ, γνωστή πόρνη της Λευκωσίας και ένας Τ/κ.

Μετά από αυτό το επεισόδιο οι Τ/κ υπουργοί και βουλευτές αποχώρησαν από την κυβέρνηση και τη βουλή. Η Βρετανία με το πρόσχημα της εγγυήτριας δύναμης χάραξε λίγες μέρες μετά, στις 30/12/1963 τη λεγόμενη «πράσινη γραμμή» στα πλαίσια συμφωνημένης εκεχειρίας [ονομάστηκε έτσι από το πράσινο μολύβι που χρησιμοποίησε ο Άγγλος στρατηγός Πήτερ Γιάγκ για τη χάραξη επί χάρτου της διαχωριστικής γραμμής]. Η ΤΜΤ ανέλαβε τη μετακίνηση των Τ/κ πληθυσμών με βία ή χωρίς βία σε θύλακες ή στις Τ/κ συνοικίες των πόλεων. Οι συγκρούσεις επεκτάθηκαν σε όλες τις πόλεις και στην ύπαιθρο.

Για τα επεισόδια στη Λάρνακα παραθέτουμε αυτούσιο το ρεπορτάζ της εβδομαδιαίας εφημερίδας Κύπρος, ημερομηνίας 13/1/1964.

Στο ρεπορτάζ αναφέρονται τα σχέδια των Τούρκων να καταλάβουν με συντονισμένες επιθετικές ενέργειες τη Λάρνακα τη νύχτα των Χριστουγέννων. Αναφέρει επίσης την προθυμία των Τούρκων αστυνομικών να καλύψουν βάρδιες Ε/κ συναδέλφων τους τις μέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, καθώς και την παρότρυνση φίλα προσκείμενων τουρκάλλων προς ελληνίδες γυναίκες όπως εγκαταλείψουν με τις οικογένειες τους τα σπίτια τους στην τουρκική συνοικία της Σκάλας «άλλως θα εκινδύνευαν να σφαγούν». Αναφέρει ακόμα επίθεση ομάδας Τ/κ σε δύο σπίτια Ε/κ στην πρώην λεώφορο Τιμάγια. Οι κινήσεις αυτές αποσκοπούσαν στην ανακοπή της συγκοινωνίας με τη Δεκέλεια και την Αμμόχωστο και στην κατάληψη των πετρελαιοδεξαμενών. Το ρεπορτάζ δεν αναφέρεται στην ανακοπή για μέρες της λεωφόρου Αρτέμιδος από ομάδες Τ/κ, οι οποίες τελικά αναχαιτίστηκαν από Ελληνοκύπριους εθελοντές. Αναφέρει ακόμα την κατάληψη του μεσαιωνικού Κάστρου και τη μετατροπή του σε τουρκικό φρουραρχείο. Κατά την περίοδο εκείνη χάθηκε η αρχαιολογική συλλογή της εκκλησίας του Αγίου Λαζάρου που στεγαζόταν τότε στο Κάστρο. Τέλος, το ρεπορτάζ  δίνει σε αδρές γραμμές τις μάχες που έγιναν στη Λάρνακα και Σκάλα τη μέρα των Χριστουγέννων.

Από πληροφορίες φίλων που όντας  τότε μαθητές έτρεξαν ως εθελοντές [η Εθνική Φρουρά συγκροτήθηκε αργότερα στις 4 Ιουλίου του 1964], μπορούμε να αναφέρουμε τη θέση κάποιων φυλακίων στην ενορία της Λάρνακας: Οικία του μουσικού Γενοφκιάν στην οδό αυτοκράτειρας Θεοδώρας, οικία Νιάκκα στην οδό Ελένης Παλαιολογίνας και τα δύο απέναντι από το τούρκικο σχολείο. Στην ενορία Άϊ Γιάννη, οι οικίες Πέτσα και Σάρδου. Στην ενορία της Σκάλας: οικία Λοΐζου Τσεριώτης στην οδό Γεωργίου και Κατώλη, οικία Φραγκεσκίδη [σήμερα Δημαρχείο] και Δημητρίου [πολυκατοικία Athene] στο παραλιακό μέτωπο, οικία Ηρακλείδη στη λεωφόρο Αρτέμιδος και Δημητράκη Χατζηκωνσταντίνου γωνία Αρτέμιδος, υποστατικό στο τέρμα της Ερμού  κ.ά.

Στο ίδιο φύλλο της εφημερίδας γίνεται αναφορά στον θάνατο του αστυνομικού από τη Λάρνακα Γιαννάκη Αεροπόρου στη μάχη της Ομορφίτας στις 23 Δεκεμβρίου. Τα δύο ρεπορτάζ υπογράφει ο συνεργάτης της εφημερίδας δικηγόρος Κώστας Σιακαλής [Κ.Σ.], μέλος του ΑΚΕΛ και υποψήφιος δήμαρχος του κόμματος στις εκλογές του 1943.

Η Λάρνακα τίμησε το Γιαννάκη Αεροπόρο, δίνοντας το όνομά του στο δρόμο όπου βρίσκεται το πατρικό του κάπου κοντά στο Σταυροδρόμι.

Για περισσότερες πληροφορίες : 1.Εφημερίδα, ΧΑΡΑΥΓΗ της 13ης Ιουνίου – 1958, 2. Κώστας Γεννάρης, Εξ’ Ανατολών – 2000, 3.Εφημερίδα, Times of Cyprus, 1η Ιουνίου 1956, 4.Σπύρος Αθανασιάδης, Φάκελλος Τ.Μ.Τ. – 1998, 5.Μάνος Ηλιάδης, Το Απόρρητο Ημερολόγιο της ΚΥΠ για την Κύπρο – 2007.

Advertisements
This entry was posted in Έκτακτα περιστατικά, Πολιτικά δρώμενα. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s