[251] Ενδυματολογικές εικονογραφήσεις από την εκκλησία της Άρπερας στην Τερσεφάνου

Η απεικόνιση δωρητών στην εικονογραφία των εκκλησιών ξεκινά από την περίοδο της φραγκοενετικής περιόδου και αποτελεί βασική πηγή για την μελέτη της ενδυματολογίας της μεσαιωνικής εποχής. Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας παρόμειες  απεικονίσεις είναι ελάχιστες, αλλά προσφέρουν σημαντικές μαρτυρίες για τις ενδυματολογικές συνήθειες των Κυπρίων κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.

Μια τέτοια περίπτωση είναι η εικονογραφική σύνθεση της οικογένειας του δραγουμάνου Χριστοφάκη Κωνσταντίνου από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου της Άρπερας, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Τερσεφάνου της επαρχίας Λάρνακας. Ο δραγουμάνος έκτισε την εκκλησία το 1745 και ο αγιογράφος Φιλάρετος ζωγράφισε την οικογένεια του δωρητή πάνω από τη νότια είσοδο της εκκλησίας, δίνοντας με τον χρωστήρα του ενδιαφέρουσες ενδυματολογικές λεπτομέρειες της εποχής. Πολλές ιδέες από αυτές τις ενδυμασίες υιοθετήθηκαν κατά καιρούς από τη σύγχρονη μόδα (γούνινα παλτά, ψηλοί γούνινοι σκούφοι, χρωματιστά παπούτσια κ.λπ).

Ο δραγουμάνος και η γυναίκα πίσω του

Στη ζωγραφική σύνθεση ο δραγουμάνος προηγείται της οικογένειάς του. Είναι ντυμένος με ρούχα της υψηλής κοινωνίας. Φοράει ένα μακρύ κόκκινο ρούχο που φτάνει μέχρι τα πόδια του. Ονομάζεται τζιουππές. Το ρούχο είναι επενδυμένο με γούνα γύρω από τον λαιμό, η οποία κατεβαίνει σε όλο το μήκος του μπροστινού ανοίγματος του τζιουππέ. Επίσης,  καλύπτει και τα μανίκια. Φορεί επίσης ένα μαύρο ολόγουνο ψηλό σκούφο, το λεγόμενο καλπάκι από την τουρκική λέξη Kalpak (καπέλο). Διακρίνονται ακόμα τα από κίτρινο δέρμα χαμηλά παπούτσιά του, τα οποία φορούσαν μόνο επιφανείς Τούρκοι αξιωματούχοι και δραγουμάνοι.

Η νεαρή γυναίκα πίσω από τον δραγουμάνο φοράει κόκκινο φόρεμα χαμηλοκομμένο μπροστά, στολισμένο με πόρπη (ίσως χρυσή) και άσπρο πουκάμισο που φτάνει μέχρι τον λαιμό της. Πάνω απ’ όλα αυτά φοράει μια πράσινη σαγιά διακοσμημένη από κόκκινα λουλούδια (από τη γαλλική λέξη sayion). Η σαγιά ήταν ολόσωμο και μακρύ φόρεμα από αλατζιά που έφτανε μέχρι τους αστραγάλους. Η σαγιά είναι επενδυμένη με ερμίνα -ένα είδος λευκής γούνας- κατά μήκος του μπροστινού ανοίγματος, στους ώμους και στις τσέπες. Στο κεφάλι της φοράει ένα κόκκινο ψηλό καπέλο πάνω στο οποίο έχει ρίξει ένα πράσινο λεπτό σάλι.

Ίσως η αδελφή του δραγόμανου, με την καφετιά διακοσμημένη σαγιά

Σε μια αλλή φιγούρα νεαρής γυναίκας, διακρίνουμε περισσότερες λεπτομέρειες. Η σαγιά της είναι καφετιά και είναι διακοσμημένη με πράσινα φύλλα και κόκκινα λουλούδια, ενώ τα μανίκια της έχουν ψηλοδουλεμένο κέντημα. Όπως και στην προηγούμενη γυναικεία φιγούρα η σαγιά είναι επενδυμένη με λευκή γούνα στα ίδια ακριβώς σημεία. Φοράει ψηλό, ίσιο, κόκκινο φέσι με άνθινο μοτίβο, πάνω στο οποίο βρίσκεται ριγμένο  ένα λεπτό πράσινο σάλι και αυτό διακοσμηνένο με φυτικά σχήματα. Γύρω από τον λαιμό της διακρίνεται ένα κόκκινο σάλι.

Η τοιχογραφία της Άρπερας περιλαμβάνει εννέα πρόσωπα που αποτελούν την οικογένεια του δραγουμάνου Χριστοφάκη Κωνσταντίνου. Είναι μια σπάνια πηγή ανασύνθεσης της κυπριακής ενδυμασίας του 18ου αιώνα. Αποτελεί ακόμα τη σημαντικότερη εικονογραφική μαρτυρία για τα καπέλα της περιόδου αυτής.

Η μαντήλα της ηλικιωμένης γυναίκας μοιάζει με τη σημερινή μαύρη μαντήλα των γυναικών της υπαίθρου

Ανάμεσα σ’ αυτά τα πλούσια ενδύματα υπάρχει ένα, το οποίο είναι πιο λαϊκό και επιβιώνει μέχρι τις μέρες μας. Πρόκειται για ένα κόκκινο μαντήλι που καλύπτει το πρόσωπο ηλικιωμένης γυναίκας ενώ πάνω από αυτό ένα άλλο πράσινο σάλι σκεπάζει το πίσω μέρος της κεφαλής και τον λαιμό της. Είναι ο ίδιος τύπος κεφαλόδεσμου που φορούν οι σημερινές γυναίκες των χωριών με τη διαφορά ότι οι σύχρονες αγροτικές μαντήλες είναι κατά κανόνα μαύρου χρώματος.

Τα χέρια της σε στάση δεήσεως  είναι η αποτύπωση τού διαχρονικού σεβασμού των ανθρώπων της Κύπρου -αρχόντων και λαού- στη θρησκευτική παράδοση της εκκλησίας μας.

Πηγή: Βασίλης Βασιλείου, Ο ιστορικός ναός του Αγίου Γεωργίου της Άρπερας στην Τερσαφάνου, Λάρνακα 2011.

Advertisements
This entry was posted in Εκκλησίες της Επαρχίας [εικόνες-τοιχογραφίες]. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s