[377] Ιστορικά στοιχεία για το χωριό Κάτω Δρυς

IMG_5753

Κάτω Δρυς

Για το όνομα του χωριού Κάτω Δρυς υπάρχουν δύο εκδοχές. H πρώτη υποστηρίζει ότι το όνομα προήλθε από τις πολλές Δρύες (βαλανιδιές) που υπήρχαν στο χωριό. Η δεύτερη, αποδίδει την προέλευση του ονόματος στα δύο χωριά που υπήρχαν στην περιοχή κατά τον μεσαίωνα: τον Πάνω Δρυ (Δρύπανος) βόρεια του σημερινού χωριού και τον Κάτω Δρυ. Σύμφωνα με την παράδοση, από τη μετακίνηση κάποιων οικογενειών από τον Δρύπανο, αλλά και από δύο άλλους οικισμούς, το Απλίκι και τις Γιαλονές, προήλθε ο σημερινός οικισμός του Κάτω Δρυ.

Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας ο Κάτω Δρυς σημειώνεται στους περισσότερους χάρτες ως Catodi ή Catadi. Στους καταλόγους του Μας Λατρί αναγράφεται ως Catodri.

18.Ο κατά παράδοση γενέθλιος τόπος του Αγίου Νεοφύτου στο Κάτω Δρυ.

Ο κατά παράδοση χώρος γέννησης του Αγίου Νεοφύτου στον Κάτω Δρυ

Το χωριό υφίσταται από τη βυζαντινή περίοδο ως αγροτικός οικισμός των Λευκάρων. Σύμφωνα με την παράδοση, βόρεια του Κάτω Δρυ και δυτικά των Λευκάρων υπήρχε  μικρός οικισμός ονόματι Απλίκι, απ’ όπου κατάγονταν οι γονείς του Αγίου Νεοφύτου, οι οποίοι μετακόμισαν στον Κάτω Δρυ, όπου το 1134 γεννήθηκε ο άγιος. Η παράδοση αναφέρει πως αργότερα οι γονείς του αγίου κατοίκησαν στα Λεύκαρα.

Ο προαναφερθείς μεσαιωνικός οικισμός του Πάνω Δρυ, ο λεγόμενος Δρύπανος, διασώζεται μέχρι σήμερα ως τοπωνύμιο των Λευκάρων. Δεν γνωρίζουμε πότε ξεκίνησε η σταδιακή μετακίνηση των κατοίκων από τον Δρύπανο στον Κάτω Δρυ. Πάντως επί Τουρκοκρατίας ο Δρύπανος ήταν ήδη ένας ερειπωμένος οικισμός. Ο τρίτος οικισμός, οι Γιαλονές, βρισκόταν μεταξύ Βάβλας και Κάτω Δρυ, κοντά στη Μονή του Αγίου Μηνά. Σήμερα διασώζεται ως τοπωνύμιο της Βάβλας.

Η περιοχή του Κάτω Δρυ, Καταλύματα. ήταν η εξοχική περιοχή που σύμφωνα με την παράδοση, κατέφθανε με άμαξες και άλογα η πομπή των Ενετών αριστοκρατών. Με τα Καταλύματα συνδέεται προφορική παράδοση που αφορά δύο βασίλισσες, αδελφές, που είχαν μεταξύ τους μεγάλη έχθρα και δεν μιλιόντουσαν. Η μια κατοικούσε στα Καταλύματα, ενώ η άλλη στον οικισμό Μαυροβούνι. Από την ιστορία αυτή διατηρήθηκε και η φράση που  χρησιμοποιούν οι κάτοικοι του Κάτω Δρυ, όταν θέλουν να πουν για γυναίκες που δεν μιλιούνται μεταξύ τους. «Άμα καμμιά εν μιλιέται, λαλούμεν εν η ρήγαινα του Καταλυμάτου». Μια άλλη παράδοση για τα Καταλύματα αναφέρει πως εκεί υπάρχει η χρυσή καρφίτσα της ρήγαινας «που αγοράζει τη μισή Κύπρο με το διαμάντι της».

Δίπλα από τον ποταμό του Αγίου Μηνά ήταν το μικρό μεσαιωνικό χωρίο του Αγίου Σπυρίδωνα ή Αγίου Σφύριου. Σήμερα στην περιοχή παραμένει η εκκλησία, το μεσαιωνικό γεφύρι και οι αποθήκες χαρουπιών. Τα τελευταία διακόσια χρόνια κάθε Αύγουστο γινόταν στον Άγιο Σπυρίδωνα η συγκέντρωση των παραγομένων χαρουπιών από όλα τα χωριά της ορεινής Λάρνακας, τα οποία ακολούθως στέλλονταν με καμήλες στο Ζύγι  για ζύγισμα, αποθήκευση και εξαγωγή.

Για το Απλίκι μας δίνει διαφωτιστικές πληροφορίες ο Ν. Γ. Κυριαζής: «Απλίτζιν προς τα Πάνω Λεύκαρα, αποκαλούμενον Απλίτζιν του Μαρκί, μεταξύ του Σησαμάτη και του Καύκαλου. Παλαιότερον υφίστατο ενταύθα χωρίον Απλίτζιν, μετά ναού Τιμίου Προδρόμου. Εκ του χωρίου τούτου φέρεται, πιθανότερον  καταγόμενος ο άγ. Νεόφυτος. Επειδή το χωρίον άλλοτε, υφίστατο συχνά καθιζήσεις, οι κάτοικοι του εγκαταλείψαντες αυτό τμηματικώς, μετώκησαν εις  Κάτω Δρυν. Μεταξύ τούτων περιλαμβάνονται και οι γονείς του αγ. Νεοφύτου, Αθανάσιος και Ευδοξία».

Το «Απλίκιν του Μαρκί» παραπέμπει στη Γαλλική λέξη Marques που σημαίνει Μαρκήσιος. Καθόλου παράξενο να αποτελούσε φέουδο φράγκου τιμαριούχου. Ο «Σησαμάτης» και ο «Καύκαλος» παραμένουν τοπωνύμια του Κάτω Δρυ. Δίπλα από τα ερείπια της εκκλησίας κτίστηκε καινούργιο παρεκκλήσιο του Τιμίου Προδρόμου. Το μεσαιωνικό Απλίκι βρισκόταν στη διοικητική περιφέρεια των Λευκάρων.

Στον Κάτω Δρυ διασώθηκε, κατά την παράδοση, o τόπος όπου γεννήθηκε ο Άγιος Νεόφυτος και που βρίσκεται κοντά στο Μουσείο Λαϊκής τέχνης του χωριού. Σε κοντινή απόσταση, στην τοποθεσία «Άσπρος», βρίσκεται το μικρό οικογενειακό αγρόκτημα, όπου ο Νεόφυτος πήρε από τον πατέρα του τα πρώτα μαθήματα αμπελουργίας και έγινε «εμπειρότατος επιστήμων αμπελουργός». Σε περίοπτη θέση της τοποθεσίας αυτής κτίστηκε πριν λίγα χρόνια μικρό παρεκκλήσι αφιερωμένο στον Άγιο Νεόφυτο. Ο Ι. Π. Τσικνόπουλος αναφέρει τα εξής: «Οι ανήκοντες εις την οικογένειαν του Αγίου, Κατωδρύται, οι “Κατταμούττηδες”, παρουσιάζουν εις τα χαρακτηριστικά  του προσώπου και του όλου σώματος καταπληκτικήν ομοιότητα προς τον Άγιον, όπως τον εικονίζουν τοιχογραφίαι της Εγκλείστρας του» (Κυπριακές Σπουδές, τόμ. ΚΒ, 1958, σ. 201). Oι Κατταμούττηδες έλεγαν ότι μέχρι το 1910, σωζόταν το αμπέλι του Αγίου Νεοφύτου, καλούμενο «ξηλημάμπελον».

IMG_5760

Παναγία Ελεούσα 16ος αι.

Η εκκλησία της Παναγίας της Ελεούσας είναι κτίσμα του 16ου αιώνα.

Στο ναό του χωριού του Αγίου Χαραλάμπους (1897) βρίσκεται μια πολύ σημαντική εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας του 16ου αιώνα. Ο τύπος αυτός της Παναγίας ονομάστηκε έτσι από τη λατρευτική αχειροποίητο εικόνα της Μονής των Οδηγών της Κωνστατινούπολης και είναι δηλωτικός της ιδιότητας της Παναγίας ως καθοδηγήτριας των πιστών. H εικόνα είναι ανυπόγραφη, αποδίδεται όμως στον Κύπριο ζωγράφο Τζέλιο Παπαλεοντίου.

15.Η Παναγία Οδηγήτρια του 16ου αιώνα στον Άγιο Χαράλαμπο του Κάτω Δρυ..BMP

Παναγία Οδηγήτρια 16ος αι.

Πολλά από τα σπίτια του Κάτω Δρυ έχουν ενετικές αρχιτεκτονικές επιδράσεις, όπως οι χαρακτηριστικές καμάρες . Οι καμάρες βρίσκονταν στους ηλιακούς των σπιτιών, καθώς και πάνω από τους στενούς δρόμους του οικισμού, δημιουργώντας ταυτόχρονα διαμπερείς στοές και περάσματα [γέφυρες] μεταξύ των σπιτιών.

Το χωριό διαθέτει μεγάλο αριθμό σπιτιών κλασικής αρχιτεκτονικής, τα οποία ανήκουν σε απόδημους Κατωδρύτες.

IMG_5762

Το παλιό καφενείο

IMG_5766

Παλιό κτήριο του 1939

IMG_5767

Αρχοντικό Φράγκος

IMG_5771

Εκκλησία Αγίου Χαραλάμπους. Ο δρόμος προς τη μονή του Αγίου Μηνά και τη Βάβλα

IMG_5777

Αρχοντικά

IMG_5782

Αρχοντικά από άλλη όψη

IMG_5791

Λεπτομέρεια από αρχοντικό

IMG_5793

Λεπτ… αιωνόβια ημερομηνία

Advertisements
This entry was posted in Ετυμολογικά, Θέματα από την Επαρχία. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s